Gốm Sứ Thảo luận Nghệ thuật Gốm Sứ triều Thanh 1644-1912

Xem trong 'Làng Kiến Thức' đăng bởi luat.ngo, 20/10/15, [ Mã Tin: 27423 ] [498 lượt xem - 0 bình luận]

  1. luat.ngo

    luat.ngo (19 )

    BAN QUẢN LÝ (6)

    Chất lượng tạo thương hiệu - Uy tín giữ thành công - Một lần bất tín, vạn lần bất tin

    SĐT :
    0945621800
    Zalo :
    0932355523
    Địa Chỉ :
    Tân Hòa Đông, P.Bình Trị Đông, Quận Bình Tân, TP.HCM
    Gửi tin nhắn
    Đồ gốm sứ

    Chỉ mới gần đây người ta vẫn thường đánh giá thấp đồ gốm sứ thế kỷ 17 và 18. Chúng được những nhà sưu tập danh tiếng thuộc đầu thế kỷ 20, bao gồm J.P.Morgan, Benjamin Altman, và P.A.B. Widener dành tình yêu đầu tiên cho chúng. Người ta nhớ đến những tủ kính có gương phản chiếu trong viện bảo tàng trưng bày sáu chiếc bình màu đỏ đậm biến thành sáu tnăm chiếc bình màu đỏ đậm, tạo nên sự dư thừa quá mức. Nhưng thật không công bằng khi kết tội những tác phẩm cuối thời kỳ ở những khía cạnh này, do bởi sự tinh xảo về kỹ thuật thể hiện một đỉnh cao của nhiều tác phẩm trong truyền thống gốm sứ Trung Hoa. Không có những đồ sứ tuyệt đẹp hơn được người ta làm ra trước đó hoặc do bởi tứ quan điểm về những vật liệu và kỹ thuật. Những đồ gốm sứ do những nhà sưu tập nổi tiếng có được thuộc đầu thế kỷ thường phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ của người Pháp ở thế kỷ 18, giống như phần trang trí còn lại ở những lâu đài to lớn nơi họ đã cư ngụ. Người Trung Hoa cũng như người Nhật làm đồ sứ nhằm phục vụ sự tiêu thụ của người Anh và người Pháp ở thế kỷ 18. Những chiếc bình táo gai màu đen, hoặc màu xanh dương nhạt, những chiếc hũ có mẫu trang trí bằng lớp men bóng màu hồng hay xanh lục gần như hoàn toàn được yêu thích. Ngày nay chúng là những đồ vật yêu dấu của những nhà sưu tập Hồng Kông và Đài Bắc. Một loại đồ sứ khác cho đến gần đây người phương Tây mới biết đến - đồ sứ theo thị hiếu thẩm mỹ Trung Hoa - ngày nay đã lôi cuốn sự chú ý của các bảo tàng và những nhà sưu tập phương Tây.

    Một bản tường thuật tóm tắt về truyền thống đồ sứ đời Thanh, dựa trên vẻ bề ngoài và kỹ thuật là thiết yếu trước khi chúng ta xem xét đồ sứ quý báu được chế tạo chỉ dành riêng cho triều đình nhà Thanh. Đồ sứ đơn sắc tiếp tục được sản xuất với kỹ thuật tinh xảo hơn bao giở hết ở đời Thanh. Kỹ thuật cơ bản của màu men bóng đơn sắc được người ta trông thấy ở đồ sứ màu đỏ thẫm, bình là hình dáng rất quen thuộc. Màu men bóng, tiếng Pháp gọi là sang de boeuf nghĩa là màu máu bò, thường có màu xám nhạt ở miệng bình, dần dần trở thành màu đỏ đồng đậm hơn cùng với những phần sáng hơn có màu nâu đỏ, và nó dừng lại ở một đường phẳng nằm ở mép viền chân bình không có sự trợ giúp nào ngoài kỹ xảo của người thợ gốm. Sự rực rỡ của màu đỏ tươi này tạo cho nó thành một trong những màu men ấn tượng và táo bạo nhất, hết sức tương phản với màu men xít đồng khác của một màu sắc rất duyên dáng, ở phương Tây người ta biết đến là màu mọng đỏ của hoa đào nở và với người Trung Hoa là màu táo đỏ Trong khi những đồ gốm sứ có màu máu bò hay đỏ thẫm có vẻ như nằm sâu dưới một bề mặt trong suốt, rực rỡ, thì màu đỏ hoa đào dường như gần gũi hơn với bề mặt vải và thảm dệt giống như lông tơ của một quả đào - vì thế mới có tên gọi như vậy Đôi khi màu hồng được pha lốm đốm với màu xanh lục nhẹ, hoặc gần với màu tro hồng hơn là màu hoa đào. Những nhà sưu tập thích thú trong việc phân biệt những sắc thái màu ở từng mẫu gốm đặc biệt; đôi lúc tạo nên những mức độ tuyệt đối về sự phân loại chi tiết. Ở đây người ta phân biệt tro hồng với màu hoa đào nở hầu như không phải là một vấn đề nghiêm trọng. Tám hình dáng được ấn định về đồ sứ màu hoa đào sản xuất cho dự tính của hoàng gia, hầu như đều thuộc triều vua Khang Hy. Một trong tám hình dáng được gọi là bình cánh sen, hoặc, ít kỹ lưỡng hơn là bình hoa cúc, được trình bày ở đây bằng một mẫu vật hoàn hảo. Một mẫu vật đơn sắc quý báu khác là men ánh sáng trăng (clair de lune), màu xanh dương nhạt gợi lên cái tên mang tính chất thơ ca của nó (h.677). Việc sản xuất những đồ sứ clair de lune - bằng những hình dáng khác nhau kể luôn những hình dáng được định cho màu hoa đào nở - phần lớn cũng giới hạn trong đời vua Khang Hy. Những đồ gốm sứ đơn sắc quan trọng hầu như xuất hiện vào đầu triều vua này, những triều vua Ung Chính và Càn Long có những loại đồ trang trí phong phú hơn.

    Một nhóm đồ sứ đơn sắc khác thường có niên đại Ung Chính hoặc Càn Long, được sử dụng ôxít sắt để tô màu men bóng. Trong những đồ sứ đơn sắc này nổi tiếng nhất có màu men bã trà, một lớp men đục màu trà xanh với một kết cấu hay bề mặt hơi có hạt. Những hình dáng của loại đồ sứ màu bã trà đơn giản thường hợp với thị hiếu thẩm mỹ hiện đại so với đồ sứ đơn sắc tinh xảo và đồ sứ trang trí công phu. Nước men màu táo xanh lục thực tế là màu men lục được phết trên một lớp men màu giống như đá, tạo nên màu vàng chanh rực rỡ.

    Màu men bóng Xanh - Trắng trang trí phía dưới được tiếp tục ở những đồ sứ hoàn hảo lạnh lùng được chế tạo bằng kỹ thuật cơ bản của đời Minh. Do bởi ấn tượng ít lạnh lùng và rực rỡ, những người thợ gốm đời vua Khang Hy và sau này (theo Père d’Entrecolles, viết vào năm 1722 ở Cảnh Đức Trấn (Jingdezhen)) đã thay thế kaolin (đất sét trắng) ở thân gốm với đá steatite (một loại đá mền giống như xà phòng dùng làm đồ trang trí và tượng). Kỹ thuật này tạo nên một loại đồ sứ màu trắng kem, có một điều gì đó ít thuần nhất, được người phương Tây biết đến là đồ sứ bột dẻo mềm Trung Hoa (h.678). Loại đá steatite này cũng được sử dụng như một lớp men bằng đất sét lỏng tráng ở trên đồ sứ cơ bản. Sự mềm mại của loại thân gốm này và lớp men bằng đất sét lỏng tạo trên nền đường răn nhẹ ở lớp men phủ.

    [​IMG]

    677. Bình. Đồ sứ với lớp men clair de lune; cao 15,9 cm. Trung Hoa. Đời Minh, triều vua Khang Hy (1661 - 1722). Bảo tàng Mỹ thuật Thủ đô, New York.

    Những sự đổi mới tuyệt vời nhất ở đồ sứ đời Minh được người ta tìm thấy ở những đồ sứ trang trí tráng men, hệ thống tên gọi của chúng theo tiếng Pháp - famille verte, famille rose, famille noire - bây giờ là những ngôn ngữ rất quen thuộc. Một số hình thức sử dụng một bảng màu hạn chế - một màu men, thêm màu đen, trong một hình thức trang trí những đóa hoa mẫu đơn súc tích nhưng phong phú nổi bật trên một nền men xanh lục. Nhiều màu sắc hơn và tính cách trau chuốt tuyệt vời hơn là một vấn đề về kỹ thuật. Đồ sứ famille verte là loại đồ sứ màu xanh lục gồm có những chiếc bình to lớn với những lớp men màu xanh lục, màu hồng, màu đen, và màu nâu, đôi khi kể luôn lớp men bóng màu xanh ở dưới hoặc ở trên, với màu xanh lục nổi bật. Những hình thức trang trí là những mô típ hoa lá hoặc những cảnh vật theo phong cách kể chuyện từ những câu chuyện hay tiểu thuyết nổi tiếng, vớt mẫu trang trí mạnh mẽ và táo bạo (h.679). Kỹ thuật famille verte cũng được sử dụng bằng sự kết hợp với kỹ thuật màu men đen làm nền, ở đây màu men đen mang lại một vẻ bề ngoài ấn tượng sâu sắc và ảm đạm, tương phản với thông lệ có tông màu trong suốt, trắng tuyền ở hầu hết đồ sứ Trung Hoa đời Minh và đời Thanh. Một lần nữa chúng ta có thể ghi nhận sự kết hợp phù hợp thị hiếu thẩm mỹ của người Pháp thuộc thế kỷ 18.

    Famille rose, loại đồ sứ màu hồng, càng đặc trưng hơn vào những thời kỳ sau triều vua Ung Chính và Càn Long. Những loại đồ sứ này hầu như luôn luôn cho thấy nền màu trắng, với những lớp men hồng hoặc vàng

    [​IMG]

    678. Bình chai. Đồ sứ chất dẻo mềm với mẫu trang trí dưới men bóng màu xanh; cao 28,6 cm. Trung Hoa. Đời Thanh, dấu triện trổ và Ung Chính (1722 - 1735). Bảo tàng Mỹ thuật Cleveland.

    [​IMG]

    679. Bình kiểu cột lan can. Đồ sứ với tranh màu ve chai trên nền đen; cao 44,1 cm. Trung Hoa. Đời Thanh, triều vua Khang Hy (1661 - 1722). Bảo tàng Mỹ thuật Cleveland.

    nổi bật và màu xanh lục như là một biểu tượng thứ yếu ở tán lá. Những nước men hồng đôi khi được sử dụng trên những chiếc bình và đã to có mẫu trang trí hình hoa đào hay hoa mẫu đơn, những quà tặng mừng sinh nhật của hoàng đế, nhưng những đồ sứ nhỏ hơn lại hết sức tinh xảo. Một số đồ sứ to lớn hơn được xuất khẩu, và chính những mẫu vật này lần đầu tiên nằm trong những bộ sưu tập quan trọng của người Mỹ.

    Những cuộc khởi đầu bộ sưu tập của Sir Percival David vào cuối thập niên 1920, và Cuộc Triển Lãm Luân Đôn năm 1935, khiến người phương Tây thật sự nhận thức rằng kỹ thuật famille rose cũng được dùng cho những đồ sứ hoàng gia với phẩm chất vượt trội hơn. Những đồ sứ tráng men này được người Trung Hoa gọi là đồ sứ “trang trí men nổi”, hoặc đôi lúc, sau năm 1743, là mẫu trang trí “men nước ngoài” (fa lang). Ở phương Tây chúng được gọi là “Cổ nguyệt tuyền” (gu yue xuan), một sự dùng tên tứ sai lệch xuất phát tứ một nhóm chai lọ thủy tinh thuộc cuối thế kỷ 18 và 19 được sản xuất cho tư nhân sử dụng, nhưng chúng ta đề nghị quay trở lại những sự gọi tên theo truyền thống Trung Hoa.

    Phong cách mới lạ và sáng tạo này, có lẽ cho thấy ảnh hưởng phương Tây, xuất hiện vào ngay cuối thời kỳ vua Khang Hy. Dựa trên cơ bản, người ta khám phá ra rằng màu trắng đục chì thạch tín có thể pha trộn với những loại men màu ở những tỷ lệ khác nhau để tạo ra những đốm màu khác nhau và những sắc màu (được gọi là fen cai, “những màu bột”).



    [​IMG]

    680. Bình chai. Đồ sứ famille rose (loại hồng), fa lang (còn gọi là gu yue xuan); cao 13,3 cm. Trung Hoa. Đời Thanh, dấu triện triều vua Càn Long (1735 - 1795). Hiệp hội Mỹ thuật Trung Hoa Percival David, Luân Đôn.

    [​IMG]

    681. Bát. Đồ sứ loại famille rose. phong cách “fa lang” (được gọi gu yue xuan) với mẫu trang trí hoa mận đường kính 11,4 cm. Trung Hoa. Đời Thanh, dấu triện đời vua Ung Chính (1722 - 1735). Hiệp hội Percival David Mỹ thuật Trung Hoa, Luân Đôn.

    Ở những đốm màu này những kiểu trang trí được tô bóng được thực hiện trên những nền màu hồng hoặc màu vàng rực rỡ. Hầu như tất cả những mẫu vật đồ sứ men nổi có dấu của triều đại ở đáy của chúng, nhưng không ở loại đồ sử thông thường có màu xanh nằm dưới lớp men bóng, nhưng ở phong cách đời Tống những chữ bằng men nổi màu xanh hoặc đôi khi màu hồng. Đỉnh cao của kỹ thuật đạt được ở triều vua Ung Chính và ở những năm đầu đời vua Càn Long, dưới sự điều hành của Niên Tây Diệu (Nian Xiyao) và Đường Anh (Tang Ying) thuộc lò gốm của hoàng gia tứ năm 1726 - 1756. Những tác phẩm được sản xuất chẳng hạn như chiếc bình tuyệt mỹ ở hình 680, kết hợp thơ ca với mẫu trang trí hoa lá bằng loại men hồng (famille rose) là một sự thể hiện được kết hợp bằng hội họa và nghệ thuật gốm sứ tinh xảo và trữ tình. Người ta có thể yêu thích đồ sứ đời Tống, đồ gốm đời Đường hoặc đồ đất thời kỳ Đồ đá mới, nhưng người ta không thể phủ nhận được phẩm chất tuyệt mỹ của những loại đồ sứ này được sản xuất với số lượng nhỏ dành cho triều đình.


    [​IMG]

    682. Lư trầm. Ngọc; cao 1512 cm. Trung Hoa. Đời Thanh, triều vua Càn Long (1735 - 1795). Bảo tàng mỹ thuật Cleveland.

    Cái bát ở hình 681 cho thấy ảnh hưởng phong cách hội họa wen ren tinh xảo trong sự sử dụng màu đen trắng duy nhất cho mẫu trang trí truyền thống hoa mận trên đồ sứ trắng như tuyết.

    Những hình thức nghệ thuật trang trí khác

    Những hình thức nghệ thuật trang trí khác có tính cách nghệ thuật xuất sắc, và thường rất thú vị, thậm chí đẹp về mặt trang trí. Chúng thể hiện một kỹ năng bậc thầy không ai sánh kịp, thông thường có vẻ do bởi tính kiên trì sáng tạo hơn là bởi cảm hứng: “Đức tính kiên trì của tôi đã dành rất nhiều cho những tác phẩm!” Từ điều này người ta nói thêm “Kết thúc với điều gì?”. Tuy vậy, kỹ năng bậc thầy có thể sáng tạo một cái đã ngọc màu xanh lục mỏng đến độ trong mở được người ta ngưỡng mộ và xứng đáng được nói đến ở bất cứ lịch sử mỹ thuật trang trí Trung Hoa nào. Lư trầm bằng ngọc hình 682 có một mẫu trang trí bằng những đường vân nổi, tạo nên như một ấn tượng có từng ô trên bề mặt. Một tay nghề như thế thể hiện sự khéo léo, điêu luyện chỉ có những nghệ nhân của triều đình mới tạo ra được. Tất nhiên những đồ mỹ nghệ như thế này, làm hài lòng thị hiếu thẩm mỹ đầu thế kỷ 20 và đáng để bất cứ ai khâm phục với kỹ thuật siêu việt của họ, đã được sao chép rất nhiều và được thực hiện cho đến ngày nay. Khả năng để phân biệt giữa một mẫu vật xinh đẹp thế kỷ 18 và một mẫu vật thuộc thế kỷ 20 là tính máy móc đem đến sự xử lý dáng vẻ nhàm chán; một khi đạt được, nó cho chúng ta thấy rằng dụng cụ máy móc không thể thay thế được tay nghề thủ công khéo léo.

    Sự phát triển phong phú về y phục của quan lại cùng với lễ phục quan trọng khác nhau của những cấp bậc trong triều đạt đến những đỉnh cao mới lạ trong những triều vua Mãn Thanh, dẫn đến những bộ quần áo lụa thêu, khảm lộng lẫy. Hình thức này giống như nét đặc trưng trang trí phức tạp và độc đáo được người ta nhận ra ở một số đồ sứ và ngọc. Từ sự kiện này cho đến những sự lặp lại rỗng tuếch của nền Đế chế cuối cùng trước nền Cộng Hòa như là một bệnh nhân trút hơi thở khó khăn trước khi lịm chết.